Alicja ze Śląska!

Tak, tak! Alicjanofile mają się z czego cieszyć!!!!!

To kolejne tłumaczenie "Alicji w Krainie Czarów" na polskim rynku. 

A że uczynione w gwarze śląskiej, tym lepiej dla losów tej książki w Polsce. Gwara ta pokazała bowiem kolejne możliwości znaczeniowe zarówno oryginału, jak i... piękno i bogactwo naszego języka, a dwie tak odległe od siebie kultury połączyły się ze sobą tak, jak tylko w Krainie Czarów to możliwe...

"Tekst Przigód od Alicyje we kraju dziwów to je do wielu tłumaczów absolutny horror" - pisze w posłowiu tłumacz Grzegorz Kulik, który poradził sobie z tym horrorem fenomenalnie, z niebywałym wyczuciem oryginału, jego specyfiki i natury. Zrobił to też z niezaprzeczalnym talentem językowym. Stworzył prawdziwą perełkę, która kieruje dzieło Carrolla na kolejne interpretacyjne ścieżki. A to w tym wszystkim najpiękniejsze. Te ścieżki właśnie.

Specyfika gwary śląskiej, zarówno pod względem składniowym, jak i przede wszystkim leksykalnym, wzbogaciła "Krainę Czarów" o kolejne znaczeniowe związki, skojarzenia, czyniąc ją jednocześnie swojską i oswojoną mimo oczywistych trudności w lekturze tych wszystkich, którzy nie są Ślązakami (więc jednak dość sporej grupy Polaków). Bo to przecież trudna lektura, wymagająca wertowania zamieszczonego na końcu książki słownika, sprawdzania z oryginałem i tłumaczeniami. A więc fascynująca...

A teraz do rzeczy. Oto jak zostały przetłumaczone niektóre nazwy, określenia, a nawet imiona bohaterów:

Kraina Czarów - Kroj Dziwów;

Wyścig Kumotrów - wyścig o stołki;

Kot z Cheschire - Kot ś Miechowic;

Szalony Kapelusznik - Czopkorz;

Suseł - Orzesznica;

Królowa Kier - Królowo Herc;

przedmioty w opowieści Nibyżółwia (tutaj Niyżółwia):

chytanie; pichanie (kłucie); brzidowanie (brzydnięcie); obyjmowanie (obejmowanie); srożynie (srożenie); cielynie (cielenie - od cielić się); histeryjo antyczno i moderno; morzyka (połączenie morza i muzyki); rybowanie (od słowa rysować i ryba).

Ponadto kilka elementów fabuły uległo "spolszczeniu", zaczynając od znakomitego tłumaczenia określenia "Kot z Cheschire", który - jak autor przekładu tłumaczy w posłowiu - miał być pierwotnie Kotem ze Śmiechowic (mała wieś na Dolnym Śląsku), ale że tam akurat nie mówią w gwarze, mówią zaś w Miechowicach, został Kotem ś Miechowic (ależ znakomita gra słowna!).

Także w opowieści Myszy pojawia się wątek wkroczenia wojsk Napoleona na Śląsk.

Ze zmian fabularnych: kot z ogonowego wiersza staje się psem.

Autor przekładu bardzo kreatywnie wybrnął z wielu nieprzetłumaczalnych lub trudnych do przetłumaczenia fragmentów, tworząc nową jakość tekstu.

Przykładem jest słynna rozmowa o zabijaniu czasu:

"- Gdybyś znała Czas tak dobrze, jak ja go znam, nie mówiłabyś o marnotrawieniu go, ale Pana. (...)Przypuszczam, że nigdy nawet nie rozmawiałaś z Czasem!

- Być może nie - odpowiedziała ostrożnie Alicja - ale wiem, że muszę wybijać czas podczas muzyki."

(tłum. M. Słomczyński)

"- Jeźli byś znała Czas tak dobrze jak jo - pedzioł Czopkorz - to niy godoła byś o traceniu go. To niy on. To Oni. (...) Pedzioł bych, że żeś ani nigdy z Czasym nie godała!

- Może niy - odpowiedziała Alicyjo pozornie - ale wiym, że musza pobić czas na WF-ie."

 albo:

"...co się zaczyna na M, mysie-pułapki, miesiąc, mądrość i mnóstwo... wiesz, że mówisz czasem: "mam mnóstwo czegoś"... ale czy widziałaś kiedykolwiek coś takiego jak namalowane mnóstwo?"

(tłum. M. Słomczyński)

"...co się zaczyno na M, jak mysie paści [pułapki] i miesionczek, i myśl, i mhm...  Wiycie, jak się godo "ja, mhm"... Widzieli żeście kiedyś coś takiego, jak nabrane mhm?"

Warto przytoczyć też fragment z rozmowy z Nibyżółwiem, którego odpowiednika na dobrą sprawę nie ma w powieści, a który stanowi oryginalne rozwiązanie tłumacza, znakomitą grę słowną i jednocześnie pewien skrót myślowy dla dłuższego fragmentu (u M. Słomczyńskiego rozmowa o piątkach).

"-To bez to one sie nazywajom lekcyje - prawioł Gryf - bo ś niymi każdy dzień jest lekcyj." Lekcyj oznacza lżejszy.

Można by takie przykłady wymieniać i wymieniać, ale już te trzy pokazują, z jak oryginalnym przekładem mamy do czynienia i jak bardzo gwara śląska, z całym "dobrodziejstwem inwentarza" narzuciła nie tylko sposób interpretacji, ale także nowe tropy znaczeniowe powieści.

A na koniec kilka słów, które wynotowałam sobie dla ciekawostki i chcę się nimi z Wami podzielić:

płaczki - łzy

myntopyrze - nietoperze

żywobycie - życie

papagaj - papuga

bombon - cukierek

srogość - wielkość

konski - kawałki

luft - powietrze

graczki - zabawy

bryle - okulary

rozsondek - wyrok

swaczyć - jeść podwieczorek

hut - kapelusz

papyndekel - tektura

śnik - sen

Przekład wydało śląskie wydawnictwo Silesia Progress w 2020 roku. Wykorzystano zarówno ilustracje Tenniela do pierwszego wydania, jak i kolorowe przeróbki z "The nursery Alice". Do książki dołączono płytę z czytanym tekstem.